Między słowami – obsada i najważniejsze role

„Między słowami” (ang. Lost in Translation) to jeden z tych filmów, które trudno jednoznacznie zaszufladkować – eksploruje tematy alienacji i rozłączenia na tle kulturowego wyobcowania w Japonii, a jednocześnie jest kameralną, intymną historią o dwojgu ludzi, którzy przypadkowo znaleźli się w tym samym miejscu i czasie. Amerykańsko-japoński komediodramat z 2003 roku w reżyserii i według scenariusza Sofii Coppoli stał się jednym z najważniejszych filmów swojej dekady. Ugruntował niepowtarzalną estetykę reżyserki i jest dziś powszechnie uznawany za jeden z najwspanialszych filmów XXI wieku – a przy okazji wyniósł Scarlett Johansson do statusu gwiazdy i dał Billowi Murrayowi rolę, jakiej wcześniej nie miał okazji zagrać.

Fabuła i miejsce akcji

Młoda mężatka Charlotte pojechała z mężem, fotografikiem show-businessu, na zdjęcia do Japonii, jednak nudzi się tam, a jej relacje z mężem nie są najlepsze. Przypadkowo poznaje Boba – znacznie starszego od niej gwiazdora filmowego, który przyjechał do Japonii na sesję reklamującą whiskey Suntory. Stopniowo zaczynają rozumieć siebie i angażować emocjonalnie. Bob i Charlotte zdają sobie sprawę, jak wiele ich łączy. Rozstają się wiedząc, że jeszcze więcej ich dzieli.

Zdjęcia kręcono w Tokio i Kioto. Coppola zaczęła pisać film po spędzeniu czasu w Tokio i zakochaniu się w tym mieście. Zaczęła budować historię o dwójce bohaterów przeżywających „romantyczną melancholię” w hotelu Park Hyatt Tokyo, gdzie zatrzymała się podczas promocji swojego pierwszego pełnometrażowego filmu, dramatu Przekleństwa niewinności z 1999 roku. Tokio nie jest tu jedynie tłem – niektórzy komentatorzy opisywali to miasto jako trzecią główną postać w filmie.

95% pozytywnych recenzji na Rotten Tomatoes (na podstawie 234 recenzji) i wynik 91/100 na Metacritic – wskaźniki rzadko osiągane przez filmy komediowo-dramatyczne, świadczące o „powszechnym uznaniu” krytyków.

Sofia Coppola – reżyserka i autorka scenariusza

Sofia Carmina Coppola urodziła się 14 maja 1971 roku i jest amerykańską reżyserką oraz byłą aktorką. Jej rodzicami są filmowcy Eleanor i Francis Ford Coppola – zadebiutowała jako aktorka jeszcze w niemowlęctwie, w legendarnym kryminale ojca, Ojcu chrzestnym z 1972 roku. Przejście do reżyserii nastąpiło z pełnometrażowym debiutem w dramacie Przekleństwa niewinności z 1999 roku.

W 2003 roku jej drugi film, Między słowami, był rewelacją roku, a Coppola została trzecią w historii kobietą (i pierwszą Amerykanką) nominowaną do Oscara za reżyserię. Film, który sama napisała, wyreżyserowała i wyprodukowała, przyniósł jej Oscara za najlepszy scenariusz oryginalny, nominację za najlepszy film i historyczną nominację za reżyserię. Scenariusz pisała przez sześć miesięcy – gotowy liczy zaledwie 75 stron, znacznie mniej niż przeciętny scenariusz pełnometrażowy.

Od 2011 roku jest żoną Thomasa Marsa – muzyka, lidera francuskiej grupy rockowej Phoenix. Para ma dwie córki: Romy i Cosimę. Wcześniej była zamężna za reżyserem Spike’em Jonze.

Bill Murray jako Bob Harris – rola życia

Kim jest Bob Harris?

Bill Murray gra Boba Harrisa – przygasającą gwiazdę filmową przeżywającą kryzys wieku średniego podczas podróży do Tokio w celu promocji whiskey Suntory. Bob to amerykański aktor daleko za szczytem kariery. Przyjeżdża do Tokio, by wystąpić w reklamach, i spotyka Charlotte – młodą żonę odwiedzającego fotografa. Znudzony i zmęczony, Bob i Charlotte stają się idealnymi, choć nieprawdopodobnymi towarzyszami podróży. Charlotte szuka „swojego miejsca w życiu”, Bob toleruje przeciętne małżeństwo w Stanach.

Jak Murray trafił do obsady

Coppola napisała film z myślą o Murrayu i przyznała, że bez niego film w ogóle by nie powstał. Zawsze chciała z nim pracować i pociągała ją jego słodka i ujmująca strona. Ścigała go przez pięć miesięcy do roku, wysyłając niezliczone wiadomości telefoniczne i listy. Coppola i Murray spotkali się w końcu w restauracji w lipcu 2002 roku i aktor zgodził się wziąć udział w projekcie, bo poczuł, że nie może jej zawieść. Mimo to Murray nigdy nie podpisał kontraktu na ten film.

Ani Murray, ani Johansson nie przeszli castingu przed rozpoczęciem zdjęć. W końcowej scenie pożegnania Boba i Charlotte Coppola była niezadowolona z napisanych przez siebie dialogów, więc Murray zaimprowizował szept do ucha Johansson. Zbyt cichy, by można go było zrozumieć, Coppola rozważała dodanie dubbingu, ale ostatecznie uznała, że lepiej, by „zostało to między nimi”.

Kariera i życie prywatne Billa Murraya

William James Murray urodził się 21 września 1950 roku w Evanston. Po epizodzie w słynnej chicagowskiej trupie komediowej The Second City, w 1976 roku pojawił się w popularnym programie telewizyjnym Saturday Night Live i występował w nim przez kolejne trzy sezony. Udział w programie przyniósł mu rozgłos i otworzył drogę do kariery filmowej. Prawdziwy przełom nastąpił wraz z rolą Petera Venkmana w kultowych Pogromcach duchów (1984) w reżyserii Ivana Reitmana. Warto także wspomnieć o Dniu świstaka (1993) pod reżyserską opieką Harolda Ramisa, który zyskał uznanie za inteligentne połączenie absurdalnego humoru i filozoficznej refleksji.

Za rolę starzejącego się aktora w komediodramacie Sofii Coppoli otrzymał Złoty Glob i nagrodę BAFTA, a także nominację do Oscara za najlepszą rolę pierwszoplanową. Głębia i wrażliwość jego kreacji zaskoczyły krytyków i ugruntowały jego pozycję jako dojrzałego aktora dramatycznego.

Warto też odnotować wieloletnią współpracę z reżyserem Wesem Andersonem, która przyniosła wiele ciekawych projektów – m.in. Genialny klan (2001), Podwodne życie ze Stevem Zissou (2004), Moonrise Kingdom (2012) czy Grand Budapest Hotel (2014).

Prywatnie: Murray był dwukrotnie żonaty. Pierwsza żona to Mickey Kelley (małżeństwo 1981–1994), z którą ma dwóch synów: Homera (ur. 1982) i Luke’a (ur. 1985). Druga żona to Jennifer Butler (małżeństwo 1997–2008), z którą ma czterech synów: Caleba Jamesa (ur. 1993), Jacksona Williama (ur. 1995), Coopera Jonesa (ur. 1997) i Lincolna Dariusa (ur. 2001).

Scarlett Johansson jako Charlotte – przełom w karierze

Johansson przeszła od ról młodzieżowych do dorosłych za sprawą dwóch filmów w 2003 roku: komediodramatu Lost in Translation i dramatu Dziewczyna z perłą. W pierwszym z nich, wyreżyserowanym przez Sofię Coppolę, zagrała Charlotte – bezcelową i samotną młodą żonę, u boku Billa Murraya.

Coppola zauważyła Johansson w filmie Manny & Lo i porównała ją do młodej Lauren Bacall; na relacji Bacall i Humphreya Bogarta z Wielkiego snu oparła zresztą historię miłosną w swoim filmie. Johansson miała zaledwie 17 lat w czasie realizacji zdjęć i przyznała, że była zachwycona możliwością pracy z komikiem tej klasy co Murray, ale praca z tak sławnym partnerem stawiała też pewne wyzwania.

Przejście do ról dorosłych w 2003 roku zaowocowało nagrodą BAFTA dla najlepszej aktorki. Krytycy i środowisko filmowe wskazywali ten film jako kluczowy punkt zwrotny w karierze Johansson, sygnalizujący jej przejście do dorosłych ról i głównonurtowej sławy.

Scarlett Ingrid Johansson urodziła się 22 listopada 1984 roku. Filmy z jej udziałem jako aktorki pierwszoplanowej zarobiły ponad 15,4 miliarda dolarów na całym świecie, co czyni ją drugą najlepiej zarabiającą aktorką w historii kina. Na jej koncie znajdują się m.in. nagroda BAFTA i nagroda Tony, a także nominacje do dwóch Oscarów i pięciu Złotych Globów.

Ojciec aktorki, Karsten Olaf Johansson, jest architektem pochodzącym z Kopenhagi, a jej dziadek ze strony ojca – Ejner Johansson – był historykiem sztuki, scenarzystą i reżyserem. Matka, Melanie Sloan, pracowała jako producentka. Scarlett i jej brat bliźniak Hunter byli najmłodszymi z czworga rodzeństwa.

Życie prywatne: Johansson była trzykrotnie mężatką – najpierw z aktorem Ryanem Reynoldsem (2008–2011), potem z Romainem Dauriaciem, z którym ma córkę Rose Dorothy. Obecnie jest żoną Colina Josta, komika i scenarzysty z Saturday Night Live. Para pobrała się w październiku 2020 roku i ma syna o imieniu Cosmo.

Giovanni Ribisi i Anna Faris – drugoplanowe role

Giovanni Ribisi wcielił się w postać Johna, a Anna Faris zagrała Kelly. John jest fotografem i całe dnie poświęca pracy, podczas gdy jego żona Charlotte nudzi się w hotelowym pokoju. Pozbawiona kontaktu z rodziną i przyjaciółmi Charlotte czuje się samotnie. Postać Johna – nieobecnego emocjonalnie, pochłoniętego pracą męża – jest kluczowym kontrapunktem dla relacji Charlotte z Bobem. Widzowie rozumieją, dlaczego bohaterka szuka kontaktu z kimś, kto po prostu słucha.

Kelly to antyteza Charlotte. Podczas gdy Charlotte jest refleksyjna, niespokojną i skłonną do zadumy, Kelly jest żywiołowa, radosna i powierzchowna. Anna Faris buduje tę postać z wyraźnym komediowym zacięciem – Kelly pojawia się w kilku scenach jako celebrytka promująca swój film w Tokio, a jej zderzenie z poważniejszą Charlotte podkreśla przepaść między światem show-biznesu a autentycznym poszukiwaniem sensu.

Kulisy produkcji – Tokio bez zgód i improwizacja na planie

Coppola opisywała realizację zdjęć jako pracę w stylu dokumentalnym i obawiała się zatrzymania przez policję, dlatego utrzymywała minimalną ekipę. W hotelu ekipa nie miała prawa kręcić w miejscach publicznych przed godziną 1 lub 2 w nocy, by nie przeszkadzać gościom. Taki sposób pracy nadał filmowi wyjątkową, niemal podglądową fakturę – Tokio wygląda na ekranie jak żywe, a nie jak starannie zaplanowane tło.

Coppola przyznała, że Murray – tak jak jego bohater – nie rozumiał, co mówi japoński aktor grający reżysera reklamy. Reżyserka stwierdziła: „Podoba mi się to, że amerykańscy aktorzy naprawdę nie wiedzą, co się dzieje – tak jak ich bohaterowie”. To podejście do autentyczności na planie przełożyło się bezpośrednio na jakość kreacji aktorskich.

Film zdobył Oscara za najlepszy scenariusz oryginalny. Był nominowany do Oscara za najlepszy film i najlepszą reżyserię, ale przegrał z Władcą Pierścieni: Powrotem króla. Bill Murray był nominowany do Oscara za najlepszą rolę pierwszoplanową, ale przegrał z Seanem Pennem za Rzekę tajemnic.

Nagrody i odbiór krytyczny

Film zdobył Złote Globy za najlepszy film muzyczny lub komediowy, najlepszego aktora w komedii lub musicalu oraz najlepszy scenariusz. Sofia Coppola zebrała w swoim dorobku Oscara, dwa Złote Globy, Złotego Lwa i nagrodę na festiwalu w Cannes.

Krytycy powszechnie chwalili kreację Murraya jako Boba, doceniając jego podejście do poważniejszej roli połączonej z komediowym emploi, z którego był już szeroko znany. Johansson była nominowana do nagrody BAFTA za najlepszą rolę pierwszoplanową i do Złotego Globu za najlepszą aktorkę za oba filmy z 2003 roku, zdobywając nagrodę BAFTA za Lost in Translation.

Film został sklasyfikowany jako jeden z dziesięciu najlepszych filmów o miłości przez serwis AZN Entertainment. Poza uznaniem krytyków Lost in Translation był też sporym sukcesem kasowym. Dziś to klasyk dla millenialsów – film, do którego wracają wielokrotnie, opowiadający o ludzkiej potrzebie bliskości.

Dlaczego obsada zrobiła ten film wyjątkowym

Siłą „Między słowami” nie jest skomplikowana fabuła ani efekty specjalne. To przede wszystkim dwie znakomite kreacje aktorskie, które niosą na sobie cały ciężar emocjonalny historii. Film wypromował Scarlett Johansson i przywrócił do łask Billa Murraya. Oboje zagrali postacie zagubione w życiu – jedno na początku dorosłości, drugie gdzieś w jej połowie – i właśnie ta różnica etapów, przy jednoczesnym podobieństwie wewnętrznych kryzysów, czyni ich relację tak przekonującą.

Rozwijając relację Boba i Charlotte, Coppola była zafascynowana zestawieniem postaci przeżywających podobne wewnętrzne kryzysy na różnych etapach życia. Film nie stosuje głównonurtowych konwencji narracyjnych i jest niekonwencjonalny w swoim przedstawieniu romansu. To właśnie ta odmowność wobec łatwych odpowiedzi – i słynna, niedosłyszalna scena pożegnania – sprawiły, że widzowie wracają do niego od ponad dwóch dekad.