Pan Samochodzik i templariusze – obsada i role bohaterów
„Pan Samochodzik i templariusze” to tytuł, który funkcjonuje w polskiej popkulturze w dwóch odsłonach – jako czarno-biały serial z 1971 roku i jako pełnometrażowy film Netfliksa z 2023. Obie produkcje łączy ta sama powieść Zbigniewa Nienackiego i ten sam bohater: Tomasz N.N., historyk sztuki z niezwykłym samochodem i wyjątkowym nosem do tropienia tajemnic. Różni je niemal wszystko inne – epoka, konwencja, obsada i podejście do pierwowzoru. Poniżej szczegółowy przegląd tego, kto i w jakiej roli pojawił się w każdej z wersji.
Skąd wziął się Pan Samochodzik? Krótko o źródle
Wszystko zaczęło się od wydanej w roku 1964 książki Zbigniewa Nienackiego „Wyspa Złoczyńców”, która pierwsza opowiadała o Panu Samochodziku, czyli archeologu Tomaszu N.N. Inicjały to podobno skrót od nazwiska i pseudonimu autora (Nienacki-Nowicki) lub – jak niektórzy uważają – łacińskiego określenia nomen nescio, czyli „nazwisko nieznane”.
„Pan Samochodzik i templariusze” to piąty tom cyklu o Tomaszu N.N., dziennikarzu, a potem specjaliście do spraw „specjalnych poruczeń” w Departamencie Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury i Sztuki. Zarazem to pierwsza książka, w której pseudonim głównego bohatera pojawia się już na okładce – w tytułach pierwszych czterech powieści dodano „Pana Samochodzika” dopiero w późniejszych wydaniach.
Serial z 1971 roku – pierwsze ekranowe wcielenie
„Samochodzik i templariusze” to polski czarno-biały, pięcioodcinkowy serial telewizyjny dla młodzieży, zrealizowany w roku 1971 na podstawie powieści Zbigniewa Nienackiego. Reżyserią zajął się Hubert Drapella, a scenariusz napisał sam Nienacki.
Pan Samochodzik, w którego postać wciela się Stanisław Mikulski – historyk sztuki i detektyw amator oraz posiadacz niezwykłego samochodu-amfibii – poszukuje ukrytych skarbów templariuszy. Dużą pomoc okazują mu zaprzyjaźnieni harcerze.
Stanisław Mikulski jako Pan Tomasz
Najjaśniejszą gwiazdą produkcji był bez wątpienia odtwórca głównej roli Stanisław Mikulski, już wówczas sławny dzięki kultowej roli Hansa Klossa w serialu „Stawka większa niż życie”. W 2011 roku aktor przyznał, że postać Pana Samochodzika do spółki z kreacją Klossa przypieczętowała jego rozpoznawalność wśród polskiej publiczności.
Pojazd Pana Samochodzika użyty w serialu to Volkswagen model 166 Schwimmwagen. Na potrzeby serialu wehikułowi dorobiono bagażnik. Rolę samochodu-amfibii grał jeden egzemplarz pojazdu VW Schwimmwagen. Samochód zatonął w jeziorze pod koniec zdjęć i dopiero po kilku dniach został wydobyty z wody. Dlatego też ostatnie zdjęcia na wodzie były wykonywane w motorówce, przy użyciu bliskiego kadrowania.
Pozostała obsada serialu z 1971
Obok Mikulskiego w serialu wystąpili: Ewa Szykulska jako Karen Petersen, Stefan Niemierowski jako harcerz „Doktorek”, Tomasz Samosionek jako harcerz „Długi Ozór”, Roman Mosior jako harcerz „Sokole Oko”, Grażyna Marzec jako Iwona, Michał Szewczyk jako Michał Piotrowski oraz Tadeusz Gwiazdowski jako kapitan Petersen, ojciec Karen.
Pan Samochodzik i jego młodzi pomocnicy, harcerze o przezwiskach „Sokole Oko”, „Wiewiórka” i „Wilhelm Tell”, wyruszają samochodem Pana Samochodzika, kierując się na Pojezierze Suwalskie. Chcą odnaleźć skarb, zanim dotrą do niego „dzicy” poszukiwacze skarbów.
Serial składał się z pięciu odcinków: „Po przygodę”, „Fałszywy brodacz”, „Tajemnica Bahometa”, „Podziemny labirynt” i „Skarb templariuszy”. Zdjęcia kręcono głównie w okolicach Radzynia Chełmińskiego i Malborka.
Film Netflix z 2023 roku – nowa odsłona kultowej historii
„Pan Samochodzik i templariusze” to polski film przygodowy z 2023 roku w reżyserii Antoniego Nykowskiego, zrealizowany bardzo luźno na podstawie książki o tym samym tytule autorstwa Zbigniewa Nienackiego. Film stanowi współczesną adaptację powieści, której akcja oryginalnie rozgrywała się w latach 60. XX wieku. Tyle że twórcy celowo nie uwspółcześnili realiów – akcja „Pana Samochodzika i templariuszy” rozgrywa się w latach 70. ubiegłego wieku.
W czerwcu 2023, podczas panelu dyskusyjnego w ramach Festiwalu Fantastyki Pyrkon, Bartosz Sztybor, autor scenariusza, opowiadał o założeniach twórców. Przyjęto, że opowieść ma zostać odświeżona, ale nie uwspółcześniona, a bohaterem pozostanie oryginalny Pan Samochodzik. Zdecydowano się na adaptację tej właśnie powieści, ponieważ uznano, że to najbardziej przemawiająca do wyobraźni część cyklu, z zachęcającym i intrygującym tytułem.
Reżyserem został Antoni Nykowski, twórca reklam, dwóch dokumentów oraz nagradzanego w Las Vegas i Budapeszcie filmu krótkometrażowego „Zoe”. Dla obu – zarówno dla niego, jak i dla scenarzysty Bartosza Sztybora – produkcja platformy Netflix to debiut w formie pełnometrażowej.
12 lipca 2023 – data premiery na Netfliksie. W ciągu pierwszych czterech dni film obejrzało 420 tysięcy widzów w Polsce, co stanowiło ok. 10% wszystkich aktywnych użytkowników platformy w tym czasie. W dniach 12–16 lipca zajmował pierwsze miejsce w dziennym top 10 najchętniej oglądanych treści na Netflix w Polsce.
Mateusz Janicki jako Pan Tomasz (Samochodzik)
12 lipca 2023 na platformie Netflix premierę miała najnowsza wersja „Pana Samochodzika i Templariuszy”. Reżyserem jest Antoni Nykowski. W roli tytułowego Pana Samochodzika wystąpił Mateusz Janicki, 39-letni aktor znany z filmów „Marusarz ostatni orzeł”, gdzie zagrał tytułową postać przedwojennego skoczka narciarskiego, „Stulecie Winnych” (wcielił się w rolę Kazimierza Tarasiewicza) czy filmów „Zołza”, „Kurier”, „Zabawa, zabawa”.
Najnowszego Pana Samochodzika gra niespełna 40-letni Mateusz Janicki, który debiutował jako nastolatek w Teatrze Telewizji, potem zaś zajmował się głównie występami w serialach obyczajowych i historycznych, a także epizodami w filmach fabularnych. Od 2019 roku jest członkiem zespołu Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie, a także współtworzy grupę improwizacyjną Impro Krk.
Sandra Drzymalska jako Anka Modzelewska
Sandra Drzymalska zagrała dziennikarkę Ankę Modzelewską. To jedna z kluczowych postaci – towarzyszka Tomasza w poszukiwaniu skarbu templariuszy.
Sandra Drzymalska urodziła się 24 lipca 1993 roku w Wejherowie. Jej ojciec jest z zawodu mechanikiem samochodowym, a matka – pielęgniarką. Sandra ma dwóch młodszych braci, którzy tak jak głowa rodziny związani są z branżą samochodową. W 2017 roku ukończyła studia na wydziale aktorskim Akademii Sztuk Teatralnych im. Stanisława Wyspiańskiego w Krakowie.
Sandra Drzymalska posiada nominacje do Orłów za najlepszą główną rolę kobiecą w „IO” i drugoplanową rolę w „Filipie”. Jest również laureatką nagrody na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych za główną rolę kobiecą w filmie „Biała odwaga”. Aktorka wystąpiła w filmie Jerzego Skolimowskiego „IO”, który został nominowany do Oscara w kategorii najlepszy film międzynarodowy.
Maria Dębska jako Karen Petersen
Maria Dębska wcieliła się w Karen Petersen. To postać, która łączy obie wersje historii – Karen Petersen pojawia się też w serialu z 1971 roku (tam grana przez Ewę Szykulską), choć jej filmowa rola w wersji Netfliksa jest zupełnie inaczej skonstruowana.
Maria Dębska to polska aktorka urodzona 22 maja 1991 roku w Warszawie. Córka reżyserki Kingi Dębskiej. Po ukończeniu liceum dostała się do Akademii Muzycznej, lecz studia rzuciła po pierwszym roku. Wówczas zdała egzaminy na Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej, Telewizyjnej i Teatralnej im. Leona Schillera w Łodzi, którego absolwentką została w 2017 roku.
Dębska otrzymała nagrodę Festiwalu Filmowego w Gdyni za najlepszą rolę kobiecą i nominację do Polskiej Nagrody Filmowej Orzeł za rolę Kaliny Jędrusik w biograficznym filmie muzycznym „Bo we mnie jest seks” (2021). W 2021 roku Dębska odebrała Wiktora w kategorii Aktorka roku.
Harcerze – Sokole Oko, Wiewióra i Mentorek
Trzech harcerzy towarzyszących Panu Samochodzikowi to jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów obu adaptacji. W rolach głównych w wersji z 2023 roku wystąpili m.in. Olgierd Blecharz jako Sokole Oko, Kalina Kowalczuk jako Wiewióra i Piotr Sega jako Mentorek. Imiona postaci nawiązują do harcerskich pseudonimów znanych z oryginalnej powieści Nienackiego, choć w serialu z 1971 roku drużyna miała nieco inny skład – harcerze nosili przezwiska „Sokole Oko”, „Wiewiórka” i „Wilhelm Tell”.
Jacek Beler jako Adios – główny antagonista
Podczas konferencji prasowej Tomasz, czyli tytułowy Pan Samochodzik, chwali się znalezionym krzyżem templariuszy, który ma być kluczem do odnalezienia zaginionego skarbu. Jego przyjaciel zostaje zamordowany przez Adiosa, który także pragnie odnaleźć ukryte dziedzictwo.
Adiosa zagrał Jacek Beler, urodzony w 1983 roku aktor po Akademii Teatralnej w Warszawie. W jego filmografii widnieje m.in. „Pan Samochodzik i Templariusze” w reżyserii Antoniego Nykowskiego. Beler ma na koncie szereg ról w polskich produkcjach – od „Stulecia Winnych” przez „Wielką Wodę” aż po „Miasto 44″ Jana Komasy.
Anna Dymna jako Łajma
W filmie zobaczymy też aktorkę Narodowego Starego Teatru Annę Dymną – w roli Łajmy. To jeden z bardziej intrygujących wyborów obsadowych, bo Anna Dymna to aktorka z kilkudziesięcioletnim dorobkiem.
Aktorka teatralna i filmowa, urodzona 20 lipca 1951 w Legnicy. W 1973 roku ukończyła Wydział Aktorski w krakowskiej PWST i otrzymała angaż w Starym Teatrze w Krakowie, z którym związana jest przez całą swoją karierę aktorską. Stworzyła liczne niezapomniane kreacje filmowe, wśród których są Marysia Wilczur ze „Znachora”, Melania Barska z „Trędowatej” czy Barbara Radziwiłłówna z „Epitafium dla Barbary Radziwiłłówny”.
W 2003 roku założyła fundację „Mimo wszystko” zaangażowaną w pomoc dorosłym osobom z niepełnosprawnością intelektualną. Do najważniejszych nagród aktorki należą m.in.: „Złota Kaczka” w kategorii najlepsza polska aktorka (1995), Super Wiktor za całokształt pracy artystycznej (2004) oraz Orzeł za najlepszą drugoplanową rolę kobiecą (2016). Trzykrotnie zamężna: z Wiesławem Dymnym, Zbigniewem Szotą i Krzysztofem Orzechowskim. Z drugiego małżeństwa ma syna Michała, urodzonego w 1985 roku.
Ewa Błaszczyk jako Gierymska – dyrektorka Muzeum Narodowego
Ewa Błaszczyk zagrała Gierymską, dyrektorkę Muzeum Narodowego. To rola drugoplanowa, ale obsadzona z wyraźną intencją – Błaszczyk to jedna z najbardziej rozpoznawalnych polskich aktorek.
Ewa Błaszczyk urodziła się 15 października 1955 roku w Warszawie – polska aktorka teatralna, filmowa, pieśniarka. W 1978 roku ukończyła z wyróżnieniem Warszawską PWST. Ze STUDIO związana jest od 1994 roku. Jednym z największych osiągnięć artystycznych Ewy Błaszczyk jest rola Klary w filmie Wiesława Saniewskiego „Nadzór”. Otrzymała za nią w 1985 roku Brązowe Lwy Gdańskie.
Aktywnie angażuje się w działalność charytatywną, prowadzi Fundację Akogo? pomagającą dzieciom z urazami neurologicznymi; siłami organizacji w 2012 roku otwarta została Klinika Neurorehabilitacyjna „Budzik”. Mąż Jacek Janczarski (13.12.1986 – 02.02.2000, jego śmierć), bliźniaczki Aleksandra i Marianna.
Adam Ferency jako Gromiłło i Przemysław Bluszcz jako Petersen
Wśród doświadczonych aktorów w obsadzie znalazł się też Adam Ferency w roli Gromiłły. To jeden z najbardziej cenionych polskich aktorów teatralnych i filmowych, absolwent łódzkiej szkoły filmowej, znany m.in. z ról w filmach Krzysztofa Kieślowskiego i Andrzeja Wajdy.
Przemysław Bluszcz zagrał Petersena, ojca Karen. Postać ta nawiązuje do kapitana Petersena z serialu z 1971 roku – tam w tej roli wystąpił Tadeusz Gwiazdowski.
Kultowy samochód – osobny bohater obu produkcji
Pojazd Pana Samochodzika to w obu wersjach nie tylko rekwizyt, ale niemal pełnoprawny bohater. W latach 70. XX wieku Pan Samochodzik jeździł przerobionym na filmowe potrzeby Volkswagenem typu 166 Schwimmwagen. W netfliksowej wersji 2023 auto Pana Samochodzika to ukłon złożony polskiej motoryzacji, czyli połączenie Fiata 125p z ciągnikiem Ursus C-330.
Mimo że w książkach samochód głównego bohatera, któremu zawdzięczał on swój pseudonim, była to „samoróbka” na bazie Ferrari 410 Superamerica, w filmie zdecydowano się wykorzystać Fiata 125p przerobionego na samochód terenowy, z frontem od Ursusa C-330. Zdjęcia kręcono w Malborku, Warszawie (Muzeum Narodowe) i na Łotwie (skansen w Rydze).
Pełna obsada wersji z 2023 – zestawienie
- Mateusz Janicki – Tomasz (Pan Samochodzik)
- Sandra Drzymalska – Anka Modzelewska, dziennikarka
- Maria Dębska – Karen Petersen
- Olgierd Blecharz – Sokole Oko (harcerz)
- Kalina Kowalczuk – Wiewióra (harcerka)
- Piotr Sega – Mentorek (harcerz)
- Jacek Beler – Adios (antagonista)
- Anna Dymna – Łajma
- Przemysław Bluszcz – Petersen, ojciec Karen
- Ewa Błaszczyk – Gierymska, dyrektorka Muzeum Narodowego
- Adam Ferency – Gromiłło
- Radosław Rożniecki – Pieniążek
- Eryk Pratsko – Twardziel
- Juliusz Godzina – Franz
Co z drugą częścią?
Zapowiadano, że „Pan Samochodzik i templariusze” to pierwsza część serii filmowej, lecz Netflix wycofał się z tej zapowiedzi. Druga część miała opierać się na książce „Pan Samochodzik i tajemnica tajemnic”, z upływem czasu zaawansowaną już produkcję przerwano. Widzowie, którzy liczyli na kontynuację przygód Tomasza w tej samej obsadzie, nie zobaczą jej – przynajmniej na tej platformie.
